Het Orthodoxe kerkgebouw en de liturgie.

Orthodox
Het is belangrijk te weten wat de betekenis is van het woordje orthodox. Het komt van de Griekse woorden ortho – rechte of juiste, en dox(a) dat meerdere betekenissen  heeft. Voor ons inzicht is van belang de vertaling lofprijzing, aanbidding zoals in doxologie. En de andere vertaling die komt van mening hebben over en zo geworden is tot leer. In die laatste vertaling wordt het gebruikt in het protestantisme. Orthodox is recht in de leer. In de Orthodoxe kerk is de betekenis veel meer ge-ent op de eerste vertaling. De rechte, juiste liturgie, de juiste aanbidding. Iemand schreef: “ De Orthodoxe kerkdienst is gebaseerd op het geloof in de realiteit van de liturgische symboliek” . Dus: In de liturgie openbaart God Zich aan de gelovigen. Wij zeggen met de belijdenis: God spreekt tot ons door Zijn Woord en Geest. “ Door de dwaasheid der prediking heeft het God behaagt zalig te maken die geloven.” Dit verschil moet altijd in het oog gehouden worden.

Het kerkgebouw
Als we dit verschil en het verschil over de werking van de Heilige Geest (De Heilige Geest gaat alleen van de Vader uit. Hij werkt ook buiten Christus en buiten het Woord om.) goed vasthouden, kunnen we iets gaan begrijpen van de Orthodoxe kerkdienst.
U kunt dan ook begrijpen dat een kerkgebouw niet zomaar een gebouw is. Wij geloven dat je overal kerk kunt houden. De geschiedenis van de Afscheiding en haar nazaten bewijst dat. Vele oefenaren hielden kerk op de deel van een boerderij. En de Heere was kennelijk in het midden. Voor een orthodoxe gelovige is dat bijna ondenkbaar.
Een kerkgebouw is een gewijde, heilige plek op aarde. Het is een plaats van Godsontmoeting. Zelfs als er geen kerkdienst gaande is. Daar zijn de heilige voorwerpen als het tentoongestelde Evangelieboek, daar is de Iconenwand, daar zijn de afbeeldingen en schilderingen, daar is de gouden koepel die haar schitterende stralen verspreid. En als de liturgie wordt gevierd, dan zijn daar de priesters en diakenen, dan is daar het heilige brood en de wijn, dan zijn daar de gebeden en de lofzangen. En dan brengt God Zijn Zoon bij de mensen in de handelingen en woorden van de priester. En dat alles in het licht dat met de kaarsen in de kerk wordt gebracht. “ Het Goddelijke en Eeuwige Licht, dat eens door het lichaam van Christus op de berg Thabor straalde, straalt nog steeds door in de mystieke handelingen van de kerkdienst, waar echter alleen de ingewijden dit licht kunnen aanschouwen.”
U begrijpt, een kerkgebouw is voor een orthodoxe gelovige veel meer dan een gebouw. Vandaar ook de grootse versieringen en de machtige architectuur. En natuurlijk mag u in het gebouw rondkijken. Maar men begrijpt niet zo goed dat u dan ook wel een foto wil maken voor thuis, of dat u er als toerist rondloopt. Men verwacht dat u met eerbied rondgaat en hier en daar een buiging maakt en eventueel zelfs het tentoongestelde Evangelieboek kust. Alles in de kerk vraagt van ons eerbied en respect. Om niet te zeggen aanbidding.

De liturgie
De liturgie in de Orthodoxe dienst is veel meer dan een orde van dienst of een psalmenbriefje. Het is het geheel van de rechte lofprijzing. Zo en niet anders mogen we tot God naderen. Dit is de wijze waarop God ons dat geopenbaard heeft in Zijn Woord en de traditie van de kerk. Hier zijn natuurlijk grote verschillen met de gereformeerde visie op de eredienst. Maar het is goed om ons bewust te zijn, dat ook in de orthodoxe dienst geloofd wordt dat het de Heere is die bepaald hoe wij mensen tot Hem mogen en kunnen naderen.
De meest gebruikelijke liturgie staat op naam van Johannes Chrysostomus ( In het Nederlands ook wel Johannes Guldenmond genoemd. Hij overleed in 407). Hier de onderdelen van de liturgie langslopen zou te ver voeren. De gehele dienst is lofprijzing van de Drie-enige God. Een deel van de liturgie vindt plaats achter de Iconostase”. De met Iconen beschilderde wand met drie deuren tussen het priesterkoor en het schip van de kerk. In iedere dienst wordt de werkelijkheid van Christus’ menswording, lijden en opstanding herhaald. Als de middelste deuren opengaan komt deze werkelijkheid naar de gelovigen toe. Dan wordt de Heilige Geest aangeroepen en wordt Christus in de symbolen van brood en wijn geschonken. De gelovigen zijn dan deelgenoten aan het eeuwige leven. Men gelooft dat de hemel op aarde komt in de symbolen als afbeeldingen, wierook, priestergewaden en gezang, en uit eindelijk ook in brood en wijn. Christus komst naar de wereld wordt opnieuw tot werkelijkheid. Centraal staat niet de vergeving van de zonden door het offer van Christus aan het kruis, waaraan de gelovigen door de Heilige Geest deel hebben. Maar de Goddelijke werkelijkheid en de verheerlijking van de gelovigen.
De liturgie heeft een vaste orde, want het hemelse leven is er niet maar even, maar heeft aardse vorm en voortzetting in de eredienst van de kerk. Het gaat alles om de rechte lofprijzing. En dat lijkt me een Bijbelse notie die we mogen waarderen. We zingen de Psalmen want de Heere heeft ons daarin liederen gegeven om Hem te loven.
De liturgie wordt gehouden in het Kerkslavisch. Alleen bestemd voor de eredienst wordt deze taal gebruikt. Het is dus geen alledaags Russisch, al bevat het Russisch wel heel veel Kerkslavisch.

Tris-hagion (Driemaal heilig)
Het tris-hagion is een van de oudste hymnen uit het christendom. Driemaal wordt deze aanroeping herhaalt: Святы́й Бо́же, Святы́й крепкий, Святы́й безсмертный, помилуй нас. (Heilige God, Heilige Sterke, Heilige Onsterfelijke, Ontferm U over ons.) Het is vergelijkbaar met het Sanctus dat door koren wel wordt gezongen en uit de Latijnse mis voortkomt. Het vat de bedoeling van de hele dienst samen. Het gaat om de lofprijzing van de Drie-enige God. Dat lied te leren is het hele christelijke leven. Hoe verschillend we ook denken. Het geestelijk leven beschrijven als godsdienstoefening, lijkt me Bijbels en ook Gereformeerd. Het gaat, zo leerde de reformator Calvijn, om de eer van God. En het leven met God bezingt Psalm 89: Ik zal de goedertierenheid des HEEREN eeuwig zingen.

Kerkelijke kalender
De kerkelijke kalender wordt als overal in de Christenheid bepaald door de grote kerkelijke feesten Pasen, Pinksteren, en Geboorte van Christus. Die volgorde in belangrijkheid en daarnaast de chronologisch volgorde door het kerkelijk jaar.  Pasen is het Hoogfeest voor de Orthodoxe kerk. En daar zouden we dus wel van kunnen leren. Rondom de ze feesten zijn er andere die mede de kalender vullen.
Het voert te ver om over de heiligenverering te schrijven. Wie heilig is en wie de heiligen zijn en hoe ze als zodanig vereerd worden is anders dan in de Rooms-Katholieke kerk.
Maar wel kent de Orthodoxe kerk ook een kalender met de heiligen die  worden vereerd. Hun naamdagen en vieringen. Dat gaat door het hele kerkelijk leven heen en bepaalt de dagelijkse gang van de kerk. Ook Maria heeft daarin een plaats, zoals ook in de liturgie. Ook daarin is verschil met de RKK.
De kerkelijke kalender kent ook vastendagen en vastentijden. Vanouds de woensdag en de vrijdag van iedere week. Maar ook de lijdenstijd (grote vasten), en de dagen voorafgaand aan de adventstijd en 8 dagen voorafgaand aan Epiphanie (half januari).

Uitzicht
Eerbied is een ons bekend woord. Heeft bij ons vaak de betekenis van stil luisteren. De Heere spreekt in Zijn Woord. In de Orthodoxe geloofsbeleving komt dat zeker voor. Maar de eredienst is vol met liederen en gezongen gebeden en gereciteerde Schriftgedeelten. En heeft zo een heel andere beleving tot stand gebracht. Dat deze veel aanleiding heeft gegeven tot een mystiek waar je van kunt huiveren, lijkt me een feit. Maar dat het een sfeer van eerbied en aandacht oproept waarin de woorden van God met kracht tot de gelovigen komen, lijkt me een zaak die ook niet over het hoofd mag worden gezien. Een volgende keer willen we zien wat de betekenis is van de Orthodoxe kerk in de samenleving van Belarus en de andere voormalige Sovjetrepublieken.

JG

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.